ZAS Labgids - Cortisol

Cortisol is het voornaamste glucocorticoïd hormoon uitgescheiden door de bijnierschors. Het stuurt het koolhydraatmetabolisme en de distributie van elektrolyten. Het heeft eveneens een immuunsuppressieve en ontstekingsremmende activiteit. De secretie van cortisol wordt gecontroleerd door de hypothalamo-hypofysaire bijnieras via corticotropine releasing hormoon (CRH) en adrenocorticotroop hormoon (ACTH). ACTH stimuleert de uitscheiding van cortisol en de ACTH-productie wordt op zijn beurt door cortisol geremd. Cortisol in serum is vooral gebonden aan plasma proteïnen zoals transcortine en albumine. De biologisch actieve fractie bedraagt slechts 2-5% van de totale concentratie. De cortisol-concentratie vertoont een dagcurve met de hoogste waarde ’s ochtend en de laagste (een halvering) ’s avonds.

De bepaling van cortisol is nuttig als directe maat van de bijnierstatus. Indirect geeft het een indicatie voor hyper-of hypoactiviteit van de hypofyse, tumoren van bijnier of hypofyse, ectopisch ACTH producerende tumoren. Cortisol is tevens een evaluatie-element voor de hypothalamo-hypofysaire bijnieras; Cushing’s syndroom en de ziekte van Addison.

Verhoogde waarden: Fysiologisch (tot licht verhoogd) : stress (elke vorm), zwangerschap, gebruik van oestrogenen bevattende anti-conceptie, oestrogeentherapie  (tgv van verhoging van het cortisol bindend globuline of transcortine), alcoholisme, hypoglycemie. Pathologisch : - Cushing syndroom.

Verlaagde waarden: primaire bijnierinsufficiëntie (M.Addison), secundaire bijnierinsufficiëntie